ماهنامه امتداد
شماره 5، ارديبهشت 1385
صفحات (-)
مصاحبه بد، مصاحبه خوب (1)
محمد رضا دهشيري
آيا تا به حال با مصاحبهاي برخوردهاي كه مصاحبهكننده به جاي پرداختن به جوانب بحث، صرفاً حرفهاي مصاحبهشونده را تأييد كند؟ آيا تا به حال با مصاحبهاي برخوردهاي كه سؤالات بيربط، لوس يا كليشهاي در آن پرسيده شود؟ يا تا به حال با مصاحبهاي برخورد كردهاي كه مصاحبهشونده، فرد مناسبي براي موضوع مورد بحث نباشد؟ در چنين شرايطي چه ميكني؟ اگر قيد خواندن آن مصاحبه را ميزني يا از ديدن و شنيدن آن كسل ميشوي، نشاندهنده شكست مصاحبهكننده است. به خاطر بسپار كه وقتي ميخواهي مصاحبهاي منتشر كني، معنايش اين است كه مصاحبه را صرفاً براي دل خودت تهيه نميكني و بايد مخاطب نيز براي خواندن آن رغبت نشان دهد.
در شماره قبلي «امتداد» و در همين ستون خواندي كه «چفيه» بنا دارد نكاتي را تذكر دهد تا با تمرين آنها براي گفتوگو با آشنايانت كه روزي به لقب «رزمنده اسلام» مفتخر بودند يا براي مصاحبه با اطرافيان شهداي مسجد محله، مدرسه، دانشگاه، كارخانه، صنف يا هر جاي ديگري كه با آن سر و كار داري آمادگي پيدا كني.
راستي! آيا تا به حال با مصاحبهاي برخوردهاي كه آرزو كني اي كاش مصاحبهكننده، فلان سؤال را هم ميپرسيد يا وقتي پاسخ مصاحبه شونده را ميخواني، ببيني او به همه زواياي بحث نپرداخته است و مصاحبهكننده هم به راحتي از كنار بحث گذشته است؟
معمولاً علت اصلي اين اتفاق، عدم شناخت مصاحبهگر از موضوع مورد بحث است؛ مثلاً اگر رزمنده درباره فلان عمليات حرف ميزند، مصاحبهكنندهاي كه درباره آن عمليات، اطلاعات لازم را ندارد، نه تنها نميتواند در بازخواني و رجوع رزمنده به حافظهاش او را ياري دهد بلكه مصاحبهشونده به راحتي و بدون اينكه مصاحبهكننده بفهمد مطلبي را كه از سر كمحوصلگي يا جدي نگرفتن مصاحبه، يا هر دليل ديگري مايل به گفتنش نيست رد ميكند.
به اين ترتيب بسياري از تلخيها و شيرينيها و حوادث و اتفاقات جنگ، به خاطر ضعف مصاحبهگر در تاريخ ثبت نميشود.
با اين سخن سه مؤلفه اصلي بحث مشخص شد:
1. «چفيه» كارخانه «مصاحبهگر»سازي نيست. فقط سعي ميكند تا با گفتن نكاتي، تو را با مصاحبه خوب و بد آشنا سازد و در نتيجه براي گرفتن مصاحبههاي خوب آمادهات كند.
2. پيگيري مباحث و ممارست تمرين ميتواند تو را در اين راه موفق كند. قرار نيست اولين مصاحبه بهترين مصاحبه باشد. دقت در كار ديگران و مراقبت بر كار خود، به ويژه حين مصاحبه ميتواند جزء بهترين تمرينهاي مهم به حساب آيد.
3. شناخت از موضوع مصاحبه و شناخت از مصاحبه شونده بسيار ضروري است.
براي شناخت دوران دفاع مقدس بايد تاريخ نگاشتهها و مصاحبههاي جدي را زياد خواند. ضمن اينكه خواندن مصاحبههاي خوب و خاطرههاي ثبت شده، ما را غير مستقيم براي ارائه مصاحبههاي قوي كمك خواهد كرد.
پيشنهاد ميدهم تا دفعه بعد كه چفيه اين بحث را پي خواهد گرفت، تمرينهاي زير را انجام دهي:
ـ كتاب «ناگفتههاي جنگ» چاپ انتشارات سوره مهر را بخوان.
ـ كتاب «خانه كوچك، زندگي بزرگ» از مجموعه كتابهاي «بانوي ماه» چاپ انتشارات كمان را بخوان.
ـ نام دو كتاب از مصاحبههاي مرتبط با مقوله دفاع مقدس را كه پسنديدهاي، همراه با نام انتشاراتي كه آن را منتشر كرده است براي «چفيه» بفرست؛ همچنين طي چند سطر، نقاط قوت و ضعف آنها را از ديدگاه خودت بنويس و براي «چفيه» بفرست.
ـ به گفتوگو و مصاحبههايي كه در نشريات چاپ ميشود يا از طريق صدا و سيما پخش ميشود، دقت كن و سؤالاتي را كه طي اين مبحث از تو پرسيدم بار ديگر از خودت بپرس.
